Kârlı Şirketler Neden Batabilir?

Ciro Artıyor, Kâr Var — Ama Şirket Neden Kapanıyor?

Türkiye’de her yıl kapanan şirketlerin önemli bir kısmı zarar eden şirketler değildir. Bilançosu kâr gösteren, vergisini ödeyen, büyüyen şirketlerdir. Muhasebeci son toplantıda “iyi gidiyoruz” dedi. Banka ekstresinde bu hafta ödeme yapacak para yok.

Bu iki gerçek aynı anda var olabilir. Ve bu durum, çoğu patronun sandığından çok daha sık yaşanır.

Kârlı Şirketlerin Battığı 5 Senaryo

Kendinize şu soruları sorun:

• Büyük bir müşteri kazandınız, üretimi artırdınız — ama tahsilat 90 gün sonra mı geliyor?
• Yeni makine ya da depo aldınız, bunu kısa vadeli krediyle mi finanse ettiniz?
• Cironuz büyüdükçe stoğunuz ve alacağınız da büyüyor mu?
• Tek bir büyük müşteriye bağımlı mısınız, o müşteri geciktirirse ne oluyor?
• Vergi, SGK, tedarikçi ödemeleri üst üste geldiğinde kasanız boşalıyor mu?

Bu sorulardan 3’üne “evet” diyorsanız şirketiniz kârlı görünse de nakit kırılganlığı taşıyor demektir. Muhasebe kârı sizi korumaz. Nakit sizi korur.

Bankalar Bu Durumu Nasıl Görür?

Banka analistinin masasında iki şirket profili vardır. Biri küçük ama nakit dengeli. Diğeri büyüyen ama nakit açığı taşıyan.

Analist büyüyen şirketi tercih etmez. Nakit dengeli olanı tercih eder.

Çünkü banka şunu bilir: Büyüme nakit tüketir. Bir şirket ne kadar hızlı büyürse, çalışma sermayesi ihtiyacı o kadar artar. Alacaklar şişer, stok büyür, tedarikçi ödemeleri erkene gelir. Eğer bu döngüyü finanse edecek yapı yoksa büyüme şirketi değil şirketi eritir.

Bankacılar buna “aşırı büyüme tuzağı” der. Şirket büyüdükçe kredi ihtiyacı artar ama nakit üretimi geride kalır. Bir noktada sistem kilitlenir.

Bankacının Kırmızı Bayrağı

Banka analistleri hızlı büyüyen şirketleri sever. Ama kontrolsüz büyüyen şirketlerden çekinir. Çünkü geçmiş veriler şunu gösterir: Bir şirketin cirosu çok hızlı büyürken nakit üretimi aynı hızda büyümüyorsa kredi riski yükselir. Analist gelir tablonuza değil şu üç rakama bakar: Alacak tahsilat süresi. Stok devir hızı. Kısa vadeli borçların dönen varlıklara oranı.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

İzmir’de gıda sektöründe faaliyet gösteren bir üretici. Yıllık ciro 3 yılda 12 milyon TL’den 31 milyon TL’ye çıkmış. Muhasebe her yıl kâr gösteriyor. Şirket 2 yeni makine almış, deposunu genişletmiş, 8 kişi işe almış.

Ama büyümenin finansmanı hep kısa vadeli işletme kredisiyle yapılmış. Büyük market zinciriyle yapılan sözleşme 90 gün vadelidir. Tedarikçiler 30 günde ödeme istiyor.

2023 sonunda market zinciri bir ödemesini 30 gün geciktirdi. Şirketin elinde 3 haftalık ödeme kapasitesi vardı. SGK ve vergi aynı haftaya geldi. Tedarikçi mal vermez oldu. Üretim yavaşladı. Şirket banka limitinin tamamını kullanmıştı. Ek limit talebine banka “mevcut risk yüksek” gerekçesiyle ret verdi.

Şirket 18 ay içinde konkordato başvurusunda bulundu. Gelir tablosu hâlâ kâr gösteriyordu. Kârlı görünen yapı, nakit krizi nedeniyle konkordatoya sürüklenmişti.

Sonra ne oldu?

Konkordato sürecinde finansal yapı yeniden kuruldu. Yatırım finansmanı için uzun vadeli kredi yapılandırıldı. Market zinciri sözleşmesine erken ödeme maddesi eklendi. Müşteri konsantrasyonu yüzde 60’tan yüzde 35’e indirildi.

Banka ret kararını değiştirdi. 14 ay sonra yeniden kredi ilişkisi kuruldu ve limit yüzde 80 artışla yenilendi.

Çıkış İçin 5 Adım

1. Büyüme finansmanını doğru araçla yapın.
İşletme kredisi çalışma sermayesi içindir. Makine, depo, araç yatırımı için yatırım kredisi kullanın. Bu ikisini karıştırmak nakit krizinin en kısa yoludur.

2. Tek müşteriye bağımlı kalmayın.
Bir müşteriyi kaybettiğinizde şirketiniz sarsılıyorsa, banka da aynı riski görüyordur. Tek müşteri toplam cironuzun yüzde 30’unu aşıyorsa bu banka gözünde açık bir risk faktörüdür.

3. Nakit tamponu oluşturun.
En az 4-6 haftalık sabit giderlerinizi karşılayacak likit rezerv tutun. Bu tampon olmadan büyüme her zaman kırılgan kalır.

4. Büyüme dönemlerinde kredi limitinizi önceden artırın.
Nakit sıkıştıktan sonra bankaya gitmeyin. Büyüme planınızı bankaya önceden anlatın ve limiti proaktif olarak artırın. Banka krize girmiş şirkete değil, planı olan şirkete kredi verir.

5. Vade uyumsuzluğunu kapatın.
Müşterilerinizden 90 günde tahsil edip tedarikçiye 30 günde ödüyorsanız aradaki 60 günü sürekli krediyle kapatıyorsunuz demektir. Bankalar en sık bu hatayı görür. Vade uyumsuzluğu olan şirketler büyüdükçe daha fazla kredi bağımlısı hale gelir ve bir gecikme tüm sistemi durdurur.

Peki Sizin Şirketinizde Durum Ne?

Kârlı olmak güvenli olduğunuz anlamına gelmez. Yukarıdaki senaryolardan birini tanıdıysanız şirketinizin nakit kırılganlığını ve banka gözündeki görünümünü net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.