Finansal Erken Uyarı Sistemi Nasıl Kurulur?

Sorun Çıktıktan Sonra Değil, Çıkmadan Önce Görün

Bir fabrikada yangın çıkması beklenmez — dedektör kurulur. Bir şirkette finansal kriz patlaması beklenmez — erken uyarı sistemi kurulur.

Ama çoğu KOBİ’de bu sistem yoktur. Sorunlar patron fark ettiğinde zaten büyümüştür. Banka fark ettiğinde ise çok geçtir.

Finansal erken uyarı sistemi karmaşık bir yazılım değildir. Doğru metrikleri, doğru sıklıkta takip etmektir.

Erken Uyarı Sisteminin 5 Göstergesi

• Aylık nakit pozisyonu — geçen aya göre büyüdü mü, küçüldü mü?
• Banka limiti kullanım oranı — yüzde kaçta seyrediyor?
• Alacak tahsilat süresi — uzuyor mu, kısalıyor mu?
• Brüt kâr marjı — geçen yıla göre ne değişti?
• Tedarikçi ödeme gecikmesi — var mı, artıyor mu?

Bu 5 göstergeyi aylık takip eden patron sürprizle karşılaşmaz. Trendi görür. Ve trendi gören patron bankaya gitmeden önce önlem alır.

Bankalar Erken Uyarı Sistemini Nasıl Görür?

Banka kredi görüşmesinde sadece geçmişe bakmaz — şirketin kendini yönetip yönetemediğine de bakar. Analist şunu sorar: Bu şirketin yönetimi finansal tablolarını okuyor mu? Trendi takip ediyor mu? Sorunları önceden fark edebiliyor mu?

Cevap “hayır” ise banka risk değerlendirmesini yükseltir. Çünkü kendini yönetemeyen şirket krizi de yönetemez. Ve krizi yönetemeyen şirket borç servisini aksatır.

Banka görüşmesine aylık finansal takip tablosuyla gelen patron farklı bir izlenim bırakır. “Bu şirket ne yaptığını biliyor” mesajı verir. Bu mesaj kredi kararını etkiler.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Ankara’da savunma sanayi tedarikçisi olan bir şirket. 45 çalışan, yıllık ciro 18 milyon TL. Proje bazlı iş modeli — büyük ödemeler düzensiz geliyor.

Şirket 3 yıl önce basit bir aylık takip tablosu kurdu. Her ayın 5’inde 5 gösterge güncelleniyor: nakit pozisyonu, limit kullanımı, alacak süresi, brüt marj, tedarikçi gecikme durumu. Patron her sabah telefonunda bu tabloyu görüyor.

8 ay önce tablo bir sinyal verdi: Alacak tahsilat süresi 3 ay içinde 52 günden 79 güne çıkmıştı. Patron hemen müşteri görüşmesi yaptı — gecikmenin sebebini öğrendi, ödeme planı aldı. Banka limitini kullanmadan çözdü.

Banka ret kararını değiştirdi diyemeyiz — çünkü ret yoktu. Sistem çalıştığı için sorun krize dönmeden çözüldü. Bir sonraki limit yenileme döneminde banka limit artışını onayladı — gerekçe “istikrarlı finansal yönetim”di.

Erken Uyarı Sistemi Kurmak İçin 5 Adım

1. 5 temel göstergeyi belirleyin.
Nakit pozisyonu, limit kullanımı, alacak süresi, brüt marj, tedarikçi gecikmesi. Bu 5’i takip eden şirket temel sinyallerin tamamını görür.

2. Aylık güncelleme takvimi oluşturun.
Her ayın ilk haftası bu göstergeler güncellenir. Takvim olmazsa takip olmaz. Bankalar en sık “düzenli takip yapan şirket” ifadesini kredi notuna yansıtır.

3. Eşik değerleri belirleyin.
Her gösterge için “sarı” ve “kırmızı” eşikler koyun. Alacak süresi 60 günü geçince sarı, 80 günü geçince kırmızı gibi. Eşik aşıldığında otomatik aksiyon başlar.

4. Muhasebeciden aylık brifing isteyin.
Tabloyu güncellemek için muhasebeciden aylık 3 sayfa özet isteyin. Bu özet hem sizi bilgilendirir hem muhasebecinizi disipline eder.

5. Bankaya proaktif bilgi verin.
Sorun olmasa bile bankanıza 6 ayda bir kısa finansal güncelleme gönderin. Bu alışkanlık güven inşa eder. Sorun çıktığında banka zaten bilgi akışına alışkındır — panik değil çözüm arar.

Peki Şirketinizde Erken Uyarı Sistemi Var mı?

Şirketinizin finansal sağlık göstergelerini ve banka gözündeki mevcut profilini net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Borç Yapısı Sağlıklı mı?

Borç Var — Ama Doğru Borç Mu?

Her borç aynı değildir. Makineyi finanse eden uzun vadeli kredi başka, ay sonu maaşı ödemek için kullanılan kısa vadeli kredi başka. Biri yatırım, diğeri can simidi. Banka bu ikisini ayırt eder — siz ayırt etmiyorsanız sorun zamanla büyür.

Borç yapısının sağlıklı olması borçsuz olmak anlamına gelmez. Doğru amaç için, doğru vadeyle, doğru araçla borçlanmak anlamına gelir.

Borç Yapısını Bozan 5 Hata

• Uzun vadeli yatırımı kısa vadeli krediyle finanse etmek
• İşletme kredisini sabit varlık alımında kullanmak
• Borcun tamamını tek bankada toplamak
• Değişken faizli borç oranını çok yüksek tutmak — faiz artışı tüm planı bozuyor
• Borç vadesini nakit akış döngüsüyle eşleştirmemek

Bu hatalardan birkaçını yapıyorsanız borç yapınız sağlıklı görünse de kırılgandır. Banka bunu görür — ve kriz anında koruma sağlamaz.

Bankalar Borç Yapısını Nasıl Değerlendirir?

Banka analistinin baktığı ilk nokta vade uyumudur. Kısa vadeli borç dönen varlıkları finanse etmeli — alacaklar, stok, günlük işletme. Uzun vadeli borç ise uzun vadeli varlıkları finanse etmeli — makine, bina, ekipman. Bu eşleşme bozulduğunda banka “vade uyumsuzluğu” görür ve refinansman riski olarak işaretler.

İkinci baktığı nokta banka konsantrasyonudur. Tüm krediler tek bankada toplanmışsa o banka kredi vermeme kararı aldığında şirket sıkışır. Farklı bankalara dağıtılmış borç yapısı daha dirençlidir. Bankalar bu çeşitlendirmeyi olumlu karşılar.

Üçüncü nokta faiz yapısıdır. Değişken faizli borç oranı çok yüksekse faiz artışları borç servisini beklenmedik şekilde artırabilir. Banka stres testinde bunu hesaplar ve sabit faizli borç oranının yüksek olmasını tercih eder.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Konya’da güneş enerjisi ekipmanları ticareti yapan bir şirket. 6 yıllık, yıllık ciro 22 milyon TL. Banka limit artışı başvurusu yaptı.

Analist borç yapısına baktı: Toplam borcun yüzde 82’si kısa vadeli işletme kredisi. Ama şirket bu parayla depo genişletmesi ve araç almış — uzun vadeli varlıklar. Tüm krediler aynı bankada. Değişken faizli kredi oranı yüzde 75.

Banka “vade uyumsuzluğu ve konsantrasyon riski” gerekçesiyle limit artışını reddetti.

Sonra ne oldu?

Depo ve araç finansmanı ikinci bir bankadan uzun vadeli yatırım kredisine çevrildi. Kısa vadeli kredi gerçek işletme ihtiyacına odaklandı. Değişken faizli borç oranı yüzde 75’ten yüzde 45’e indi.

Banka ret kararını değiştirdi. Borç yapısı düzelince mevcut banka da limit artışını onayladı — yüzde 55 artışla.

Borç Yapınızı Sağlıklı Hale Getirmek İçin 5 Adım

1. Borcunuzu vadeye göre sınıflandırın.
Hangi krediniz kısa, hangisi uzun vadeli? Bu ayrımı yapın ve her birinin ne için kullanıldığını not edin. Vade uyumsuzluğunu görürsünüz.

2. Yatırım kredisini işletme kredisinden ayırın.
Sabit varlıkları işletme kredisiyle finanse etmeyin. Yatırım kredisi alın — hem maliyeti düşük olur hem vade uyumu sağlanır hem banka daha rahat değerlendirir.

3. Kredi çeşitliliği oluşturun.
Tüm kredileri tek bankaya bağlamayın. En az 2-3 banka ile ilişki kurun. Bu hem pazarlık gücünüzü artırır hem tek banka riskini azaltır. Bankalar en sık konsantrasyon riskini olumsuz değerlendirir.

4. Sabit faiz oranını artırın.
Değişken faizli borcun yüzde 50’yi aşmasına izin vermeyin. Faiz riski yönetimi hem mali planlamayı hem banka değerlendirmesini kolaylaştırır.

5. Borç vadesini nakit döngüsüyle eşleştirin.
Alacak tahsilat süreniz 60 gün ise 30 günlük krediyle çalışmayın — 90 günlük kredi kullanın. Vade eşleşmesi nakit baskısını ortadan kaldırır.

Peki Sizin Borç Yapınız Bankacı Gözünde Sağlıklı mı?

Şirketinizin borç yapısının sağlığını ve banka gözündeki kırılganlık noktalarını net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Şirketimde Finansal Sorun Olduğunu Nasıl Anlarım?

Sorun Büyümeden Önce Görünür — Ama Çoğu Patron Görmez

Şirketlerin büyük finansal krizleri ani gelmez. Aylar hatta yıllar öncesinden sinyaller verir. Ama bu sinyaller günlük koşturmacada kaybolur. Muhasebeci “sorun yok” der, ciro artmaya devam eder, patron rahatlar. Sonra bir gün banka kapıyı kapatır.

Bu yazı o sinyalleri tanımak içindir. Erken teşhis her zaman geç teşhisten iyidir.

Finansal Sorunun 8 Erken Sinyali

Aşağıdaki sorulardan kaçına “evet” diyorsunuz?

• Her ay aynı haftada nakit sıkışıyor musunuz?
• Banka limitiniz sürekli dolu mu?
• Tedarikçilere geç ödeme yapmaya başladınız mı?
• Vergi veya SGK ödemelerini erteliyor musunuz?
• Kâr açıklanıyor ama kasada para yok mu?
• Ortaklar şirkete para koymak zorunda kalıyor mu?
• Müşteri kaybetmemek için fiyat indirimi yapıyor musunuz?
• Yeni kredi almadan eski krediyi kapatamıyor musunuz?

Bu sorulardan 4’üne “evet” diyorsanız şirketinizde yapısal bir finansal sorun var demektir. “Kötü bir ay geçiriyoruz” değil — kronik bir tablo bu.

Bankalar Bu Sinyalleri Nasıl Takip Eder?

Banka şirketinizi siz fark etmeden çok önce izlemeye başlar. Bunun için birkaç aracı var.

Risk Merkezi: Her kredi kullanımı, her gecikme, her yapılandırma Risk Merkezi’ne işler. Banka analistinin ekranında geçmiş 5 yılın tüm kredi geçmişi görünür. Tek bir gecikme bile dosyada kalır.

Hesap hareketleri: Banka ekstreniz her gün bankacının gözünde. Düzensiz giriş-çıkışlar, ani büyük ödemeler, limit kullanım örüntüsü — bunların hepsi okunuyor.

Finansal tablolar: Yıllık bilanço ve gelir tablosunu bankaya veriyorsunuz. Analist bu tabloları önceki yıllarla karşılaştırıyor. Marj düşüşü, öz kaynak erimesi, alacak şişmesi — bunlar teker teker işaretleniyor.

Sorun şu: Banka bu verileri görüyor ama size söylemiyor. Limit yenileme döneminde “mevcut limit korundu, artış yok” kararı çıkıyor. Neden? Çünkü banka sizi zaten izlemeye almıştı.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

İstanbul’da kurumsal catering hizmeti veren bir şirket. 7 yıllık, 85 çalışan, yıllık ciro 14 milyon TL. Patron her şeyin yolunda olduğunu düşünüyordu — ciro büyüyordu, yeni sözleşmeler geliyordu.

Ama şirkette 6 aydır şunlar oluyordu: Personel ödemeleri her ay son güne kalıyordu. Tedarikçi ödemeleri 15-20 gün gecikiyordu. SGK son 2 aydır ertelenmişti. Banka limiti her ay tamamen doluyordu. Bir ortak 3 kez şirkete para aktarmıştı.

Patron bunları “büyüme sancısı” olarak okuyordu. Banka ise bu tabloyu çoktan görmüştü. Limit yenileme döneminde limit donduruldu ve ek teminat talep edildi.

Sonra ne oldu?

Şirket bir finansal danışmanla çalışmaya başladı. Sorunlar teker teker teşhis edildi: Düşük marjlı iki büyük sözleşme nakit tüketiyordu. SGK borcu yapılandırıldı ve kapatıldı. Bir sözleşme yenilenmedi. Nakit döngüsü düzeldi.

Banka ret kararını değiştirdi. 9 ay sonra limit ek teminat olmadan yenilendi ve yüzde 25 artırıldı.

Erken Teşhis İçin 5 Adım

1. Aylık nakit akışı toplantısı yapın.
Her ayın ilk haftasında 30 dakika: Geçen ay ne girdi, ne çıktı, bu ay ne bekliyor? Bu alışkanlık sürprizleri ortadan kaldırır.

2. 5 temel oranı takip edin.
Cari oran, borç/öz kaynak, alacak tahsilat süresi, stok devir günü, FAVÖK. Bu 5 rakamın trendi size şirketin gidişatını gösterir. Bankalar en sık bu oranların kötüleşme trendini izler.

3. Risk Merkezi kaydınızı düzenli kontrol edin.
Yılda en az bir kez kendi Risk Merkezi kaydınızı çekin. Orada ne yazıyor bilmeden banka görüşmesine gitmeyin.

4. Tedarikçi gecikmelerini ciddiye alın.
Tedarikçiye geç ödeme nakit sıkışıklığının en net göstergesidir. “Bir seferlik” demeyin. Üst üste geliyorsa yapısal sorun var demektir.

5. Yılda bir finansal check-up yapın.
Şirketinizin finansal sağlığını dışarıdan bir gözle değerlendirin. Sorun yoksa güvence alırsınız. Varsa erken görürsünüz. Her iki durumda da kazanırsınız.

Peki Şirketinizde Kaç Erken Uyarı Sinyali Var?

Şirketinizin finansal sağlık durumunu ve banka gözündeki mevcut profilini net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Şirketiniz Ne Kadar Borç Taşıyabilir?

Borç Almak mı, Almamak mı? Yanlış Soru Bu

KOBİ patronlarının çoğu borcu tehlike olarak görür. Bazıları ise her fırsatta kredi kullanır. İkisi de yanlış. Doğru soru şudur: Şirketiniz ne kadar borç taşıyabilir?

Bu sorunun cevabı soyut değildir. Hesaplanabilir. Ve bankacı bu hesabı her başvuruda yapıyor — siz yapmıyorsanız görüşmeye hazırlıksız giriyorsunuz demektir.

Borç Taşıma Kapasitesini Belirleyen 5 Faktör

• FAVÖK’ünüz ne kadar? Borç servisi bu rakama oranla nerede?
• Nakit akışınız düzenli mi, mevsimsel mi, proje bazlı mı?
• Mevcut borç yükü öz kaynaklarınızın kaç katı?
• Yeni borç alırsanız faiz karşılama oranınız ne olur?
• Borç servisini karşılayamazsanız alternatif nakit kaynağınız var mı?

Bu soruları cevaplamadan “daha fazla kredi alabilir miyim?” diye sormak, taşıma kapasitesini bilmeden yük yüklemek gibidir. Banka bu kapasiteyi hesaplar — ve sizin hesaplamadığınızı fark eder.

Banka Borç Taşıma Kapasitesini Nasıl Hesaplar?

Banka analistinin masasında iki temel hesap vardır.

Birincisi Net Borç / FAVÖK oranıdır. Bu oran şirketin tüm net borcunu FAVÖK ile kaç yılda kapatabileceğini gösterir. Oran 3 ise “3 yılda kapanır” demektir — kabul edilebilir. 5 ise “5 yıl gerekir” demektir — riskli. 7’nin üzeri ise banka için “bu borç yapısı sürdürülemez” sinyalidir.

İkincisi Borç Servis Karşılama Oranı‘dır. Yıllık FAVÖK bölü yıllık anapara ve faiz ödemeleri. Bu oran 1,2’nin altına düşerse şirket borç servisini güçlükle karşılıyor demektir. 1,0’ın altı ise borcunu ödeyemiyor anlamına gelir — banka bu tabloyu hiçbir şekilde kabul etmez.

Bir de stres testi vardır. Banka şunu sorar: Ciro yüzde 20 düşerse, faizler yüzde 3 artarsa, tahsilat süresi uzarsa — bu şirket borç servisini karşılayabilir mi? Bu stres testini geçemeyen şirkete yeni borç verilmez.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Kayseri’de metal döküm yapan bir şirket. Yıllık ciro 45 milyon TL, FAVÖK 4,8 milyon TL. Mevcut net borç 16 milyon TL. Net Borç / FAVÖK: 3,3. Faiz karşılama oranı: 2,6. Tablo makul görünüyor.

Şirket 8 milyon TL’lik yeni yatırım kredisi talep etti. Analist hesapladı: Yeni krediyle net borç 24 milyon TL olacak. Net Borç / FAVÖK 5,0’e çıkacak. Faiz karşılama oranı 1,7’ye inecek. Stres testinde ciro yüzde 15 düşerse oran 1,1’e gerilecek — kritik sınır.

Banka 8 milyon TL yerine 4 milyon TL onayladı. “Mevcut kapasiteniz bu tutarı kaldırıyor” gerekçesiyle.

Sonra ne oldu?

Şirket 4 milyon TL’lik ilk fazı hayata geçirdi. FAVÖK bir yılda 4,8’den 6,2 milyon TL’ye çıktı — yeni kapasite devreye girdi. Net Borç / FAVÖK 3,8’e indi.

Banka ret kararını değiştirdi. İkinci fazın finansmanı için 5,5 milyon TL kredi onaylandı.

Borç Taşıma Kapasitenizi Artırmak İçin 5 Adım

1. Net Borç / FAVÖK oranınızı hesaplayın.
Bu tek rakam borç kapasitenizin en net göstergesidir. 4’ün altında tutmak kredi erişimini korur. 5’in üzeri yeni kredi almanızı neredeyse imkânsız kılar.

2. Borç servis karşılama oranınızı bilin.
Yıllık FAVÖK bölü toplam borç servisi. Bu oran 1,3’ün altına düştüğünde banka alarm verir. Hesaplayın ve takip edin.

3. Büyük yatırımı aşamaya bölün.
Tek seferde büyük kredi almak yerine yatırımı fazlara bölün. Her faz FAVÖK’ü büyütür ve bir sonraki fazın finansmanını kolaylaştırır. Bankalar en sık bu yaklaşımı destekler.

4. FAVÖK’ü büyütmeye odaklanın.
Borç kapasitesini artırmanın en sağlıklı yolu daha fazla borç almak değil, FAVÖK’ü büyütmektir. Marj iyileştirmesi, maliyet düşürme ve ciro kalitesi — bunlar borç taşıma kapasitenizi artırır.

5. Stres testinizi kendiniz yapın.
Ciro yüzde 20 düşse ne olur? Banka bunu soruyor. Siz de sorun ve cevabı bilin. Stres testini geçemeyen yatırım planı bankada onaylanmaz.

Peki Şirketiniz Ne Kadar Daha Borç Taşıyabilir?

Şirketinizin gerçek borç taşıma kapasitesini ve banka gözündeki mevcut risk profilini net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Ciro ile Kâr Arasındaki Fark

Cironuz Büyüdü — Ama Bu Sizi Zengin Etmedi

“Ciromuz geçen yıla göre yüzde 40 büyüdü” cümlesi her patronun gurur duyduğu bir cümledir. Ama banka bu cümleyi duyduğunda farklı bir soru sorar: “Kâr marjınız ne oldu?”

Ciro büyüme hikâyesidir. Kâr ise gerçektir. Bu ikisi arasındaki farkı anlamayan patron büyüdüğünü düşünürken aslında nakit eritiyor olabilir.

Ciro ile Kâr Arasındaki Farkın 5 Kaynağı

• Ciro artıyor ama maliyet daha hızlı artıyorsa brüt kâr düşüyor
• Büyük müşteri kazanmak için fiyat indirimi yapıldıysa marj eriniz
• Personel, kira, lojistik giderleri ciroya paralel büyümüyorsa iyi — ama büyürse kâr sıkışır
• Satış artışı alacaklara dönüştüyse nakit gelmiyor, ciro kâğıtta kalıyor
• Faiz giderleri büyümeyi finanse etmek için arttıysa net kâr eriyor

Ciro artışının her zaman kâr artışı anlamına gelmediğini bilen patron bankacıyla aynı dili konuşuyor demektir. Bu farkı bilmeyen patron ise büyüme rakamıyla övünürken banka farklı bir tablo görüyor.

Bankalar Ciro Büyümesine Nasıl Bakar?

Analist ciro rakamına tek başına bakmaz. Hemen yanına brüt kâr marjını koyar. Ciro yüzde 40 büyümüş ama brüt kâr marjı yüzde 22’den yüzde 16’ya düşmüşse banka şunu görür: Büyüme maliyetli, marjdan ödün verilerek kazanılıyor. Bu sürdürülebilir değil.

Sonra nakit akışına bakar. Ciro büyümüş ama alacaklar daha hızlı büyümüşse büyümenin nakde dönmediği anlaşılır. Kâğıttaki büyüme gerçek değil demektir.

En tehlikeli tablo şudur: Ciro büyüyor, marj düşüyor, alacaklar şişiyor, faiz giderleri artıyor. Bu dörtlü bir arada olduğunda banka “bu şirket ne kadar büyürse o kadar borçlanıyor” kararına varır. Ve bu şirkete yeni limit vermekten kaçınır.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Bursa’da otomotiv yedek parça ticareti yapan bir şirket. 3 yılda ciroyu 8 milyon TL’den 22 milyon TL’ye çıkarmışlar — yüzde 175 büyüme. Patron bankaya geldi ve bu rakamla gurur duyuyordu.

Analistin gördüğü tablo farklıydı: Brüt kâr marjı yüzde 28’den yüzde 17’ye düşmüş. Net kâr 3 yılda yalnızca yüzde 12 büyümüş. Alacaklar ciroyla orantısız büyümüş — tahsilat süresi 45 günden 78 güne çıkmış. Faiz giderleri 3 kat artmış. Ciro büyüdükçe nakit tüketimi artmış.

Banka limit artışı talebini reddetti. Gerekçe: “Büyüme kârlılık ve nakit akışıyla desteklenmiyor.”

Sonra ne oldu?

Büyüme hızı kasıtlı olarak yavaşlatıldı. Düşük marjlı müşteriler bırakıldı, yüksek marjlı müşterilere odaklanıldı. Brüt kâr marjı 1 yılda yüzde 17’den yüzde 23’e çıktı. Alacak tahsilat süresi 78 günden 52 güne indi.

Banka ret kararını değiştirdi. Bir sonraki yılın başvurusunda limit yüzde 55 artışla onaylandı. Ciro daha düşük büyümüştü ama kalitesi artmıştı.

Büyümeyi Kârlı Hale Getirmek İçin 5 Adım

1. Brüt kâr marjınızı takip edin.
Ciro büyürken bu oran düşüyorsa büyüme size değil müşterilerinize yarıyor demektir. Hangi müşteri veya ürün grubu marjınızı eriyor? Bunu bilin.

2. Her müşterinin kârlılığını hesaplayın.
Büyük ciro veren müşteri her zaman kârlı müşteri değildir. Düşük fiyat, yüksek vade, yüksek iade oranı — bunlar kârlılığı öldürür. Bankalar en sık müşteri bazlı kârlılık analizinin yapılmadığını görür.

3. Nakit tahsilatı cirou takip edin.
Ciro hedefi kadar tahsilat hedefi de koyun. Satış yapıp tahsil etmek ayrı becerilerdir. Tahsil edilmeyen satış kâğıt üzerinde güzel görünür ama kasanız boşalır.

4. Büyüme maliyetini hesaplayın.
Bu büyüme için ne kadar faiz ödüyorsunuz? Ne kadar ek personel, depo, lojistik maliyet çıktı? Bu maliyetleri çıkardıktan sonra büyümenin gerçek katkısı ne?

5. Yavaş ama kârlı büyüyün.
Banka hızlı büyüyen şirketi değil, kârlı büyüyen şirketi sever. Yüzde 40 büyüyüp marjını eriten şirkete limit artışı yoktur. Yüzde 15 büyüyüp marjını koruyan şirkete limit gelir.

Peki Bankanın Gözünde Büyümenizin Kalitesi Nedir?

Ciro büyümenizin kârlılık ve nakit akışıyla uyumunu ve banka gözündeki gerçek değerini net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Borç/Öz Kaynak Oranı Neden Kritiktir?

Bankanın Kredi Kararında En Çok Baktığı Oran

Kredi analizinde tek bir oran var ki analist onu her dosyada mutlaka hesaplar: Borç / Öz Kaynak oranı. Bu oran şirketin ne kadar dışarıya bağımlı olduğunu, ne kadar kendi kaynaklarıyla ayakta durduğunu gösterir.

Pek çok patron bu oranı hiç hesaplamamıştır. Banka ise her başvuruda ilk 5 dakikada bu rakamı önüne koyar.

Bu Oranı Etkileyen 5 Karar

• Her yıl kârın tamamını dağıtıyorsanız öz kaynak büyümüyor
• Yatırımları banka kredisiyle finanse ediyorsanız borç artıyor
• Ortaklardan alacaklar kalemini temizlemiyorsanız gerçek öz kaynak şişiyor görünüyor
• Kısa vadeli borçlar uzun vadeli yatırımları karşılıyorsa yapısal sorun var
• Sermaye artırımı yapmadan büyümeye devam ediyorsanız oran bozuluyor

Bu kararların her biri tek başına yönetilebilir. Ama hepsi aynı yönde işlemeye devam ederse borç / öz kaynak oranı bankacının “dur” dediği seviyeye ulaşır.

Bankalar Bu Oranı Nasıl Yorumlar?

Borç / öz kaynak oranı 1 ise şirketin kaynakların yarısı borç, yarısı öz kaynak. Banka bunu dengeli bulur. Oran 2’ye çıkınca borç ağırlıklanıyor — kabul edilebilir ama dikkatli takip edilir. Oran 3’ü geçince banka şunu düşünür: Bu şirket kriz döneminde borçlarını ödeyebilir mi?

Sektöre göre tolerans değişir. İnşaat gibi yüksek kaldıraçlı sektörlerde 4-5 oranı normal karşılanabilir. Perakende veya hizmet sektörlerinde 2-3 üzeri ciddi endişe yaratır.

Bir de öz kaynağın kalitesi önemlidir. Ortaklardan alacaklar kaleminin büyük olduğu şirketlerde öz kaynak görünenden zayıftır. Banka bunu ayırt eder ve “düzeltilmiş öz kaynak” hesaplar. Bu hesap sonucunda oran çok daha yüksek çıkabilir.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

İzmir’de kimyasal madde ticareti yapan 18 yıllık bir şirket. Yıllık ciro 33 milyon TL. Son 5 yılda hızla büyümüşler — her büyüme adımını banka kredisiyle finanse etmişler. Kâr dağıtımı da yüksek tutulmuş.

Sonuç: Toplam borçlar 18,4 milyon TL. Öz kaynaklar 4,2 milyon TL. Oran 4,38. Ortaklardan alacaklar 1,8 milyon TL — bunlar çıkarılınca gerçek öz kaynak 2,4 milyon TL. Düzeltilmiş oran 7,67.

Banka limiti dondurdu. “Mevcut risk seviyesi yeterli” gerekçesiyle yeni limit verilmedi.

Sonra ne oldu?

3 yıllık bir yol haritası çizildi. Kâr dağıtımı durduruldu, ortaklardan alacaklar sermayeye dönüştürüldü. Her yıl öz kaynaklar büyüdü. 3 yılda oran 7,67’den 3,2’ye indi.

Banka ret kararını değiştirdi. Dördüncü yılın başında limit yüzde 70 artışla yenilendi.

Borç/Öz Kaynak Oranını İyileştirmek İçin 5 Adım

1. Oranınızı hesaplayın.
Toplam finansal borçlar bölü öz kaynaklar. Ortaklardan alacakları öz kaynaktan çıkararak düzeltilmiş oranı da hesaplayın. Banka ikisini de görür.

2. Kâr biriktiyin.
Dağıtımı kısın, öz kaynakları büyütün. Her yıl öz kaynak büyüyen şirket oranı organik olarak iyileştirir.

3. Sermaye artırımını değerlendirin.
Ortakların şirkete yaptığı ek katkılar sermayeye dönüştürülürse hem öz kaynak büyür hem ortaklardan alacaklar kalemi temizlenir. İki soruna tek çözüm.

4. Borç yapısını optimize edin.
Kısa vadeli borçları uzun vadeli krediye dönüştürün. Bu toplam borcu değiştirmez ama faiz yükünü azaltır ve oran baskısını hafifletir.

5. Büyüme finansmanını çeşitlendirin.
Her büyüme adımını banka kredisiyle finanse etmeyin. Leasing, faktoring, tedarikçi finansmanı gibi alternatif araçlar borç/öz kaynak oranını bozmadan büyümeyi destekler. Bankalar en sık tek kaynaklı finansman bağımlılığından endişe duyar.

Peki Sizin Borç/Öz Kaynak Oranınız Bankacı Gözünde Nerede Duruyor?

Şirketinizin kaldıraç yapısının ve öz kaynak kalitesinin banka gözündeki gerçek görünümünü net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Kâr Dağıtımı Kararı Şirketin Mali Yapısını Nasıl Etkiler?

Kâr Ettiniz — Şimdi Ne Yapacaksınız?

Yıl sonu geldi. Muhasebeci kâr açıkladı. Ortaklar “ne zaman dağıtıyoruz?” diye soruyor. Makul bir soru. Ama bu sorunun cevabı sadece ortakları değil, bankayla olan ilişkinizi de doğrudan etkiliyor.

Kâr dağıtımı haktır. Ama zamanlaması, miktarı ve bilanço üzerindeki etkisi iyi hesaplanmazsa şirketin kredi değerliliğini zedeler. Banka her yıl bilançonuza bakar ve öz kaynak büyüyüp büyümediğini görür.

Kâr Dağıtımının 5 Kritik Etkisi

• Dağıtılan kâr şirkette kalmaz — öz kaynak büyümez
• Öz kaynak büyümezse borç / öz kaynak oranı bozulur
• Banka büyüme finansmanına destek vermekte isteksizleşir
• Nakit çıkışı olur — kriz dönemlerinde tampon kaybolur
• Ortaklar alacağı bilançoda görünür — yeni bir risk kalemi oluşur

Kâr dağıtmak yanlış değil. Ama tamamını dağıtmak ve bunu her yıl tekrarlamak bankanın gözünde “bu şirket sermaye biriktiremez” mesajı verir.

Bankalar Kâr Dağıtımına Nasıl Bakar?

Banka analistinin gözünde öz kaynak birikimi şirketin kendi kendine güçlenme kapasitesini gösterir. Öz kaynak büyüyen şirket dışarıya olan bağımlılığını azaltıyor demektir. Bu şirkete büyüme finansmanı vermek güvenlidir.

Öz kaynak büyümeyen şirket ise tam tersini gösterir: Şirket kazandığı her şeyi dışarıya çıkarıyor. Büyümek için tamamen banka kredisine muhtaç. Bu şirkete yeni limit vermek riski artırır — banka bunu görür.

Bir de zamanlaması önemlidir. Kredi yenileme dönemine yakın büyük kâr dağıtımı yapılırsa banka likidite çıkışını görür ve endişelenir. “Neden şimdi?” sorusunun cevabı yoksa şüphe doğar.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Samsun’da gıda toptancılığı yapan 3 ortaklı bir şirket. Yıllık 2-3 milyon TL kâr ediyor. Her yıl tamamını dağıtıyorlar — ortakların ihtiyacı bu. 7 yıldır aynı politika. Öz kaynaklar 7 yıldır aynı seviyede.

Banka limit artışı başvurusunda analist 7 yıllık öz kaynak tablosuna baktı. Hiç büyümemişti. Şirket 7 yılda ciddi ciro büyümesi yaşamıştı ama öz kaynak tabanı değişmemişti. Borç / öz kaynak oranı 4,2’ye çıkmıştı.

Analistin yorumu: Bu şirket büyümesini tamamen borçla finanse ediyor. Öz kaynak desteği yok. Ek limit vermek riski orantısız artırır. Başvuru reddedildi.

Sonra ne oldu?

Ortaklar toplantı yaptı. İki yıl boyunca kârın yüzde 40’ı şirkette bırakıldı, yüzde 60’ı dağıtıldı. Öz kaynaklar 2 yılda yüzde 35 büyüdü. Borç / öz kaynak oranı 4,2’den 3,1’e geriledi.

Banka ret kararını değiştirdi. Üçüncü yılın başvurusunda limit yüzde 45 artışla onaylandı.

Kâr Dağıtım Politikasını Dengelemek İçin 5 Adım

1. Dağıtım oranını belirleyin.
Kârın tamamını değil, bir kısmını dağıtın. Yüzde 50-60 dağıtım, yüzde 40-50 şirkette bırakma makul bir başlangıç noktasıdır. Bu oran öz kaynak büyümesini sağlarken ortakları tatmin eder.

2. Zamanlamaya dikkat edin.
Kredi yenileme dönemlerinden en az 3 ay önce kâr dağıtımı yapmayın. Banka likidite çıkışını görür ve endişelenir.

3. Büyüme hedefiyle ilişkilendirin.
Önümüzdeki 3 yılda büyüme planınız varsa bu büyümeyi finanse edecek öz kaynak birikimini hesaplayın. Dağıtım kararını bu hesabın üzerine kurun.

4. Nakit tamponu koruyun.
Dağıtım sonrası kasanızda en az 2-3 aylık sabit gider karşılığı nakit kalmasını sağlayın. Bu tampon hem operasyonel güvenlik hem banka gözünde likidite sağlığının göstergesidir.

5. Politikayı yazılı hale getirin.
Kâr dağıtım politikanız tutarlı ve öngörülebilirse bankaya güven verir. Bankalar en sık tutarsız dağıtım kararlarında endişelenir. Yazılı bir politika bu endişeyi azaltır.

Peki Kâr Dağıtım Politikanız Bankayla İlişkinizi Nasıl Etkiliyor?

Şirketinizin öz kaynak yapısının ve kâr dağıtım politikasının kredi değerliliğine etkisini net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Gelir Tablosu Patron Gözüyle Nasıl Okunur?

Kâr Rakamı Var — Ama Para Nerede?

Her yıl gelir tablosu çıkıyor ve “kârdayız” yazıyor. Ama ay sonlarında ödemeler zorlanıyor, banka limiti yetmiyor, tedarikçi kapıda bekliyor. Bu çelişki patronu şaşırtıyor. Muhasebeci “tablolar doğru” diyor. İkisi de doğru söylüyor — ama aynı şeyi konuşmuyorlar.

Gelir tablosu kâr gösterir ama nakit üretimini göstermez. Bankacı bu farkı biliyor. Patron bilmiyorsa görüşme asimetrik başlar.

Gelir Tablosunda Patron Olarak Bakmanız Gereken 5 Yer

• Brüt kâr marjınız geçen yıla göre değişti mi, neden?
• Genel yönetim giderleri cironuzun yüzde kaçı?
• Faiz giderleriniz kârınızın ne kadarını eriyor?
• Net kâr ile FAVÖK arasındaki fark neden bu kadar büyük?
• Olağandışı gelir veya gider var mı — tekrar eder mi?

Bu sorulara cevap veremiyorsanız gelir tablonuzu okuyamıyorsunuz demektir. Banka bu soruların cevaplarını dosyadan çıkarır ve görüşmeye hazır gelir.

Bankalar Gelir Tablosunu Nasıl Okuyor?

Analist gelir tablosuna bakarken “sürdürülebilir kâr ne kadar?” sorusunu sorar. Toplam net kâr değil, tekrar eden operasyonel kâr önemlidir. Çünkü arazi satışından, döviz kur farkından veya olağandışı gelirden elde edilen kâr bir daha gelmeyebilir.

Brüt kâr marjı analistin ilk baktığı yerdir. Bu marj şirketin ürün veya hizmetinden temel düzeyde kazandığını gösterir. Marj düşüyorsa ya maliyet artıyor ya da fiyat rekabeti yaşanıyor. Her ikisi de uzun vadede sürdürülemez.

Faiz giderleri ise kritik bir filtredir. Faiz giderleri net kârın yüzde 30’unu geçmeye başladığında banka “bu şirket borç servisini karşılamakta zorlanıyor” yorumuna yaklaşır. Yüzde 50’yi geçerse yeni kredi verilmesi güçleşir.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Denizli’de tekstil üretimi yapan bir şirket. Yıllık ciro 24 milyon TL, net kâr 1,2 milyon TL görünüyor. Banka limit artışı için başvurdu.

Analist gelir tablosunu detaylı inceledi. Net kârın 840 bin TL’si döviz kur farkı geliriydi — tekrar etmeyebilir. Gerçek operasyonel kâr 360 bin TL. Faiz giderleri 980 bin TL. Yani şirket operasyonel olarak faizini bile karşılayamıyor. Limit artışı reddedildi.

Sonra ne oldu?

Maliyet yapısı gözden geçirildi. Düşük marjlı ürün grubu portföyden çıkarıldı. Brüt kâr marjı yüzde 18’den yüzde 24’e çıktı. Operasyonel kâr 360 bin TL’den 1,4 milyon TL’ye yükseldi. Faiz karşılama oranı iyileşti.

Banka ret kararını değiştirdi. Bir sonraki yılın başvurusunda limit yüzde 60 artışla onaylandı.

Gelir Tablonuzu Güçlendirmek İçin 5 Adım

1. Brüt kâr marjınızı takip edin.
Satışlar eksi satışların maliyeti bölü satışlar. Bu oran düşüyorsa neden düştüğünü bilin. Maliyet mi arttı, fiyat mı düştü? Her ikisinin de çözümü farklıdır.

2. Olağandışı gelirleri ayırın.
Kur farkı, arazi satışı, teşvik geliri gibi tek seferlik kalemler gerçek kârlılığı gizler. Bankalar en sık bu ayrımı yapar. Siz de yapın.

3. Faiz yükünüzü izleyin.
Yıllık faiz gideriniz operasyonel kârınızın yüzde kaçı? Bu oran yüzde 30’u geçiyorsa borç yapınızı gözden geçirin.

4. Genel giderleri kontrol altında tutun.
Genel yönetim giderleri cironun yüzde 8-10’unu aşıyorsa banka verimlilik sorunu görür. Bu giderler içinde hangi kalemler kontrol edilebilir?

5. 3 yıllık trend tablosu hazırlayın.
Tek yıl gelir tablosu anlamlı değildir. Brüt marj, operasyonel kâr ve faiz yükünün 3 yıllık trendini görsel olarak çıkarın. Banka bunu yapıyor — siz de yapın ve görüşmeye hazır gelin.

Peki Bankanın Gözündeki Gerçek Kârlılığınız Nedir?

Gelir tablonuzun bankacı gözündeki gerçek görünümünü ve operasyonel kârlılık değerlendirmenizi net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

Şirket Bilançosu Nasıl Okunur? Patron İçin Temel Rehber

Bilançonuz Masada — Banka Ne Soruyor, Siz Ne Anlıyorsunuz?

Her yıl muhasebeci bilanço çıkarıyor. Siz imzalıyorsunuz. Bankaya gönderiliyor. Ama o bilançonun içinde ne yazdığını, hangi rakamın ne anlama geldiğini çok az patron gerçekten biliyor.

Bu bir eksiklik değil — muhasebecilik uzmanlık işi. Ama bilançonuzu okuyamamak, bankayla eşit konuşamamak anlamına gelir. Banka her şeyi görür, siz hiçbir şey görmezsiniz. Bu asimetri kredi kararlarını etkiler.

Patron Olarak Bilmeniz Gereken 5 Bilanço Kalemi

Kendinize şu soruları sorun:

• Dönen varlıklarınız ile kısa vadeli borçlarınız arasındaki fark nedir — bu fark pozitif mi?
• Öz kaynaklarınız geçen yıla göre büyüdü mü, küçüldü mü?
• Ticari alacaklarınız cironuzun kaç günlük karşılığı?
• Toplam borcunuz öz kaynaklarınızın kaç katı?
• Bilançonuzdaki en büyük 3 kalem hangileri ve bunları açıklayabilir misiniz?

Bu soruların cevaplarını bilmeden bankaya gitmek, rakamlarını bilmeden müzakereye oturmak gibidir. Karşı taraf her şeyi biliyor, siz bilmiyorsunuz.

Bilanço Nasıl Okunur? 5 Temel Kavram

1. Cari Oran: Dönen varlıklar bölü kısa vadeli yabancı kaynaklar. Bu oran şirketin kısa vadeli borçlarını dönen varlıklarıyla karşılayıp karşılayamayacağını gösterir. 1,2’nin altına düşerse banka likidite riski görür. 2’nin üzerinde olması iyidir — ama çok yüksekse stok veya alacak şişkinliğine işaret edebilir.

2. Borç / Öz Kaynak Oranı: Toplam borçlar bölü öz kaynaklar. Bu oran şirketin ne kadar dışarıya bağımlı olduğunu gösterir. 2’nin altında olması makuldür. 3’ün üzerine çıkması banka gözünde aşırı kaldıraç anlamına gelir.

3. Ticari Alacak Devir Süresi: Ticari alacaklar bölü günlük ciro. Bu rakam müşterilerinizin size ortalama kaç günde ödediğini gösterir. 60’ın üzerinde olması banka için sinyal üretir. 90’ın üzerinde ciddi sorun olarak değerlendirilir.

4. Öz Kaynak Trendi: Son 3 yılda öz kaynaklarınız büyüdü mü? Büyüyen öz kaynak şirketin kendi kendine güçlendiğinin işaretidir. Yerinde sayan veya küçülen öz kaynak dağıtılan kârın şirkette kalmadığını gösterir.

5. Net Çalışma Sermayesi: Dönen varlıklar eksi kısa vadeli borçlar. Bu rakam pozitifse şirket kısa vadeli yükümlülüklerinin üzerinde varlık taşıyor demektir. Negatifse kısa vadeli finansman açığı var — banka bunu likidite sorunu olarak okur.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Eskişehir’de otomotiv yan sanayi üretimi yapan bir aile şirketi. İkinci kuşak yönetimde. Patron her yıl bilançoyu imzalıyor ama içeriğini muhasebeciye bırakıyor. Banka kredi görüşmesinde analist “cari oranınız nedir” diye sordu. Patron “onu muhasebecim bilir” dedi.

Analist o an zihninde bir not düştü: Bu patron şirketini finanse eden rakamları bilmiyor. Güven değerlendirmesi olumsuz etkilendi. Dosya teknik açıdan güçlüydü ama görüşme kötü gitti. Limit artışı ertelendi.

Sonra ne oldu?

Patron 3 ay boyunca muhasebecisiyle aylık bilanço toplantısı yaptı. Temel oranları öğrendi. Banka görüşmesine hazırlıklı girdi — cari oranı, borç / öz kaynak oranını ve alacak tahsilat süresini ezbere biliyordu.

Banka ret kararını değiştirdi. Bir sonraki görüşmede limit artışı onaylandı. Rakamlar değişmemişti — patron değişmişti.

Bilançonuzu Okumaya Başlamak İçin 5 Adım

1. Muhasebeciden yıllık brifing isteyin.
Sadece imzalamayın. “Bu bilançodaki en önemli 3 değişiklik nedir?” diye sorun. Cevabı anlayamazsanız tekrar sorun.

2. 5 temel oranı hesaplayın ve takip edin.
Cari oran, borç/öz kaynak, alacak devir süresi, stok devir süresi, FAVÖK. Bu 5 rakamı her yıl hesaplayan patron bankayla eşit konuşur.

3. Geçen yılla karşılaştırın.
Tek yıl bilanço anlamsızdır. Trend önemlidir. Her kalem geçen yıla göre büyüdü mü, küçüldü mü? Neden?

4. Sektörünüzle karşılaştırın.
Cari oranınız 1,4 — iyi mi, kötü mü? Sektör ortalaması 1,8 ise kötü. 1,1 ise iyi. Rakamın anlamı bağlama göre değişir. Bankalar en sık sektör karşılaştırmasıyla değerlendirme yapar.

5. Banka görüşmesine hazırlıklı girin.
Temel oranlarınızı bilin. Zayıf kalemleri önceden açıklamaya hazır olun. Bankacı sormadan önce siz anlatırsanız güven oluşur. Sormak zorunda kalırsa şüphe oluşur.

Peki Bilançonuz Bankacı Gözünde Nasıl Görünüyor?

Şirketinizin bilançosunu bankacı perspektifiyle değerlendirmek ve temel oranlarınızın ne anlama geldiğini anlamak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.

FAVÖK (EBITDA) Nedir ve Bankacılar Neden Bu Rakama Bakar?

Banka Gelir Tablonuza Bakmadan Önce Bu Rakamı Arıyor

Kredi görüşmesinde bankanın ilk sorduğu rakamlardan biri FAVÖK’tür — uluslararası literatürde EBITDA (Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization) olarak bilinir. Çoğu patron bu soruyu duyar, muhasebeciye yönlendirir. Muhasebeci bir rakam verir. Banka analistin hesapladığı rakamla örtüşmez. Görüşme soru işaretleriyle devam eder.

FAVÖK’ü bilmek yetmez. Bankanın FAVÖK’e neden baktığını ve bu rakamı nasıl yorumladığını anlamak gerekir.

FAVÖK (EBITDA) Nedir?

FAVÖK — Faiz, Amortisman ve Vergi Öncesi Kâr — İngilizce’de EBITDA olarak ifade edilir. şirketin temel faaliyetinden ne kadar nakit ürettiğini gösteren bir ölçüdür. Finansman yapısından, vergi hesaplamalarından ve muhasebe yöntemlerinden arındırılmış ham kârdır.

Kendinize şu soruları sorun:

• Şirketinizin FAVÖK rakamını biliyor musunuz?
• FAVÖK’ünüz son 3 yılda büyüdü mü, küçüldü mü?
• Toplam borcunuzun FAVÖK’e oranı nedir?
• FAVÖK’ünüz faiz giderlerinizi kaç kez karşılıyor?
• FAVÖK pozitif ama nakit akışınız negatif mi?

Bu sorulara net cevap veremiyorsanız banka görüşmesine hazır değilsiniz demektir. Analist bu soruların cevaplarını dosyadan çıkarır ve sizi dinlerken zaten biliyor olur.

Bankalar FAVÖK’ü Neden Bu Kadar Önemsiyor?

Banka FAVÖK’e iki nedenle bakar. Birincisi: Şirket mevcut borçlarını ödeyebilir mi? İkincisi: Yeni kredi verilirse geri ödeme kapasitesi var mı?

Bunun için en sık kullandığı oran Net Borç / FAVÖK’tür. Bu oran şirketteki toplam net borcun yıllık operasyonel kazancın kaç katı olduğunu gösterir. Oran 3’ün altındaysa banka rahat hisseder. 4-5 arasındaysa dikkatli değerlendirir. 5’in üzerindeyse borç yükü sürdürülemez olarak görülür.

İkinci kritik oran faiz karşılama oranıdır — FAVÖK bölü faiz gideri. Bu oran şirketin operasyonel kazancının faiz ödemelerini kaç kez karşıladığını gösterir. 3’ün altına düşerse banka “bu şirket faizini zor ödüyor, yeni kredi vermeyelim” kararı alır.

Bir de FAVÖK ile nakit akışı arasındaki fark önemlidir. FAVÖK muhasebe kârıdır. Gerçek nakit farklı olabilir. Alacaklar şişmişse, stok büyümüşse FAVÖK pozitif ama nakit negatif olabilir. Banka bu farkı hesaplar ve gerçek ödeme kapasitesini bulmaya çalışır.

Gerçek Bir KOBİ Örneği

Trabzon’da deniz ürünleri işleme ve ihracatı yapan bir şirket. Yıllık ciro 41 milyon TL, ihracat ağırlıklı. Banka yatırım kredisi için başvurdu — soğuk hava deposu genişletmesi için 6 milyon TL.

Analistin hesapladığı tablo: FAVÖK 3,2 milyon TL. Mevcut net borç 14,8 milyon TL. Net Borç / FAVÖK oranı 4,6. Faiz karşılama oranı 1,8. Yeni kredi verilirse oran 6,5’e çıkacak. Bu tablo bankacı için sürdürülemez bölgedir.

Başvuru reddedildi. Gerekçe: “Mevcut borç yükü yeni kredi alımına uygun değildir.”

Sonra ne oldu?

Yatırım planı ikiye bölündü. İlk aşama öz kaynak ve kısa vadeli krediyle finanse edildi. FAVÖK bir sonraki yılda 4,1 milyon TL’ye çıktı — ihracat hacmi büyüdü. Net Borç / FAVÖK oranı 3,6’ya geriledi. Faiz karşılama oranı 2,4 oldu.

Banka ret kararını değiştirdi. İkinci aşama için 4,5 milyon TL yatırım kredisi onaylandı.

FAVÖK Analizinizi Güçlendirmek İçin 5 Adım

1. FAVÖK’ünüzü hesaplayın ve bilin.
Net kâr artı vergi gideri artı faiz gideri artı amortisman. Bu rakamı muhasebeciden değil kendiniz hesaplayın. Banka görüşmesinde ezbere bilmeniz gerekir.

2. Net Borç / FAVÖK oranınızı ölçün.
(Toplam finansal borçlar eksi nakit) bölü FAVÖK. Bu oran 4’ün altında tutmak kredi erişimini kolaylaştırır. Bankalar en sık bu orana bakar.

3. Faiz karşılama oranınızı takip edin.
FAVÖK bölü yıllık faiz gideri. Bu oran 3’ün altına düşerse banka alarm verir. 2’nin altına düşerse yeni kredi neredeyse imkânsız hale gelir.

4. FAVÖK ile nakit akışı arasındaki farkı anlayın.
FAVÖK yüksek ama nakit sıkışıyorsa fark nerede kayboluyor? Alacaklarda mı, stokta mı? Bu sorunun cevabı hem sorununuzu hem bankanın göreceğini netleştirir.

5. Büyük yatırımı FAVÖK büyümesiyle dengeleyin.
Yatırım kredisi almadan önce mevcut FAVÖK’ünüzün yeni borç yükünü taşıyıp taşıyamayacağını hesaplayın. Taşıyamıyorsa önce FAVÖK’ü büyütün, sonra başvurun.

Peki Bankanın Hesapladığı FAVÖK Oranlarınız Nerede?

Şirketinizin FAVÖK yapısının ve borç taşıma kapasitesinin banka gözündeki görünümünü net olarak ortaya koymak için KAYIRA Finansal Check-Up‘ı inceleyebilirsiniz.

Siz şirketinizi biliyor olabilirsiniz. Önemli olan bankanın ne gördüğüdür.